ಲೇಖಕರು: ಧಮ್ಮಾಚಾರಿ ಶೇಖರ್ ಹಾವಂಜೆ
ಉಡುಪಿ:ನವೆಂಬರ್ -08-2026 swabhimaananews
1. ಮನುಷ್ಯನ ಆಯಸ್ಸು ಎಷ್ಟು?
ಮನುಷ್ಯನ ಬದುಕು ನಿಜಕ್ಕೂ ಎಷ್ಟು ದೀರ್ಘ? ನೂರು ವರ್ಷವೇ? ಅಥವಾ ಅದಕ್ಕಿಂತ ಕಡಿಮೆಯೇ?
ಮನುಷ್ಯನ ಜನನ ಮತ್ತು ಮರಣದ ನಡುವೆ ಒಂದು ಸೀಮಿತ ಕಾಲಾವಕಾಶವಿದೆ. ಆದರೆ ಆ ಕಾಲಾವಕಾಶವನ್ನು ಹೇಗೆ ಬದುಕುತ್ತಾನೆ ಎಂಬುದೇ ಅವನ ಬದುಕಿನ ನಿಜವಾದ ಅರ್ಥವನ್ನು ನಿರ್ಧರಿಸುತ್ತದೆ.
ಮನುಷ್ಯ ಹುಟ್ಟುತ್ತಾನೆ. ಬೆಳೆಯುತ್ತಾನೆ. ಕಲಿಯುತ್ತಾನೆ. ದುಡಿಯುತ್ತಾನೆ. ಸಂಪಾದಿಸುತ್ತಾನೆ. ಪ್ರೀತಿಸುತ್ತಾನೆ. ದ್ವೇಷಿಸುತ್ತಾನೆ. ಹೋರಾಡುತ್ತಾನೆ. ಕೊನೆಗೆ ಮರಣ ಹೊಂದುತ್ತಾನೆ.
ಆದರೆ ಈ ಬದುಕಿನ ಪಯಣದಲ್ಲಿ ಅವನು ನಿಜವಾಗಿಯೂ ನೆಮ್ಮದಿಯಿಂದ ಬದುಕಿದ ಕ್ಷಣಗಳೆಷ್ಟು?
2. ನಿರಂತರ ಚಿಂತನೆಯ ಸುಳಿಯಲ್ಲಿ ಮನುಷ್ಯ
ಇಂದು ಮನುಷ್ಯನ ಮನಸ್ಸು ಒಂದು ಕ್ಷಣವೂ ವಿಶ್ರಾಂತಿ ಪಡೆಯದ ಸ್ಥಿತಿಗೆ ತಲುಪಿದೆ.
ವರ್ಷಪೂರ್ತಿ, ತಿಂಗಳುಪೂರ್ತಿ, ವಾರಪೂರ್ತಿ, ದಿನದ ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಗಂಟೆ, ನಿಮಿಷ, ಸೆಕೆಂಡಿನಲ್ಲಿಯೂ ಒಂದಲ್ಲ ಒಂದು ಚಿಂತನೆ ಅವನ ಮನಸ್ಸನ್ನು ಆವರಿಸಿಕೊಂಡಿರುತ್ತದೆ.
ಹಣದ ಚಿಂತೆ. ಕುಟುಂಬದ ಚಿಂತೆ. ಸಮಾಜದ ಚಿಂತೆ. ಭವಿಷ್ಯದ ಚಿಂತೆ. ಅವಮಾನಗಳ ನೆನಪು. ಅಸೂಯೆ ಮತ್ತು ಮತ್ಸರ. ಕೋಪ ಮತ್ತು ರೋಷ. ಮೇಲು-ಕೀಳು ಎಂಬ ಭಾವನೆ. ನಾನು ಎಂಬ ಅಹಂಕಾರ.
ಹೀಗೆ ಮನುಷ್ಯನ ಮನಸ್ಸು ತನ್ನದೇ ಆದ ಚಿಂತನೆಗಳ ಬಂಧನದಲ್ಲಿ ಸಿಲುಕಿಕೊಂಡಿದೆ.
ದೇಹಕ್ಕೆ ವಿಶ್ರಾಂತಿ ನೀಡುತ್ತಾನೆ. ಆದರೆ ಮನಸ್ಸಿಗೆ ವಿಶ್ರಾಂತಿ ನೀಡುವುದನ್ನು ಮರೆತುಬಿಡುತ್ತಾನೆ.
3. ಮನಸ್ಸು ಮತ್ತು ಮೆದುಳಿನ ಸ್ಥಿತಿ ಹೇಗಿರಬಹುದು?
ಒಂದು ಯಂತ್ರ ನಿರಂತರವಾಗಿ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸಿದರೆ ಅದರ ಮೇಲೆ ಒತ್ತಡ ಉಂಟಾಗುತ್ತದೆ. ಅದೇ ರೀತಿ ಮನುಷ್ಯನ ಮನಸ್ಸು ನಿರಂತರ ಒತ್ತಡ, ಆತಂಕ, ಭಯ ಮತ್ತು ನಕಾರಾತ್ಮಕ ಚಿಂತನೆಗಳಿಗೆ ಒಳಗಾದಾಗ ಮಾನಸಿಕ ದಣಿವು ಉಂಟಾಗಬಹುದು.
ನಿದ್ರಾಹೀನತೆ, ಏಕಾಗ್ರತೆಯ ಕೊರತೆ, ಕಿರಿಕಿರಿ, ಆತಂಕ, ಖಿನ್ನತೆ, ರಕ್ತದೊತ್ತಡದಂತಹ ಸಮಸ್ಯೆಗಳ ಅಪಾಯವೂ ಹೆಚ್ಚಾಗಬಹುದು.
ಮನುಷ್ಯ ತನ್ನ ಮನಸ್ಸಿನ ಸ್ಥಿತಿಯನ್ನು ಅರ್ಥಮಾಡಿಕೊಳ್ಳದೆ, ತನ್ನ ಭಾವನೆಗಳನ್ನು ನಿಯಂತ್ರಿಸದೆ, ನಿರಂತರವಾಗಿ ಒತ್ತಡದ ಬದುಕನ್ನು ಮುಂದುವರಿಸಿದರೆ ಅವನ ವೈಯಕ್ತಿಕ ಬದುಕು ಮಾತ್ರವಲ್ಲ, ಕುಟುಂಬ ಮತ್ತು ಸಾಮಾಜಿಕ ಬದುಕಿನ ಮೇಲೂ ಪರಿಣಾಮ ಬೀರಬಹುದು.
ಆದರೆ ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಕಾಯಿಲೆಗೂ ಮನಸ್ಸಿನ ಒತ್ತಡವೇ ಕಾರಣವಲ್ಲ. ದೈಹಿಕ, ಮಾನಸಿಕ, ಆನುವಂಶಿಕ, ಪರಿಸರ ಮತ್ತು ಸಾಮಾಜಿಕ ಅಂಶಗಳು ಒಟ್ಟಾಗಿ ಆರೋಗ್ಯದ ಮೇಲೆ ಪರಿಣಾಮ ಬೀರುತ್ತವೆ.
4. ದೇವರು, ಮೌಢ್ಯತೆ ಮತ್ತು ಮನುಷ್ಯನ ನಿರೀಕ್ಷೆಗಳು
ಮನುಷ್ಯನಿಗೆ ಸಂಕಷ್ಟ ಬಂದಾಗ ಪರಿಹಾರವನ್ನು ಹುಡುಕುವುದು ಸಹಜ.
ಆದರೆ ತನ್ನ ಸಮಸ್ಯೆಗಳಿಗೆ ವೈಜ್ಞಾನಿಕವಾಗಿ, ತಾರ್ಕಿಕವಾಗಿ, ಮಾನವೀಯವಾಗಿ ಪರಿಹಾರ ಕಂಡುಕೊಳ್ಳುವ ಬದಲು, ಹಣವನ್ನು ದೇವರಿಗೆ ಅರ್ಪಿಸಿದರೆ ಎಲ್ಲವೂ ಸರಿಯಾಗುತ್ತದೆ ಎಂಬ ನಂಬಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಮುಳುಗಿದರೆ, ಅವನು ತನ್ನ ಸಮಸ್ಯೆಯ ಮೂಲ ಕಾರಣವನ್ನು ಅರಿಯುವ ಅವಕಾಶವನ್ನು ಕಳೆದುಕೊಳ್ಳಬಹುದು.
ನಂಬಿಕೆ ವೈಯಕ್ತಿಕ ವಿಚಾರವಾಗಿರಬಹುದು. ಆದರೆ ನಂಬಿಕೆಯ ಹೆಸರಿನಲ್ಲಿ ಮೌಢ್ಯತೆ, ಶೋಷಣೆ, ಅಸಮಾನತೆ, ಮಾನವ ವಿರೋಧಿ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳು ಬೆಳೆದುಬಂದರೆ ಅವುಗಳನ್ನು ಪ್ರಶ್ನಿಸುವುದು ಪ್ರತಿಯೊಬ್ಬ ಜಾಗೃತ ಮನುಷ್ಯನ ಕರ್ತವ್ಯ.
ಮನುಷ್ಯನ ಸಮಸ್ಯೆಗಳಿಗೆ ಮನುಷ್ಯನೇ ಪರಿಹಾರ ಕಂಡುಕೊಳ್ಳುವ ವೈಜ್ಞಾನಿಕ ಮನೋಭಾವ ಬೆಳೆಸಿಕೊಳ್ಳಬೇಕು.
ಹಸಿದವನಿಗೆ ಅನ್ನ ನೀಡುವುದು, ಅನಾಥನಿಗೆ ಆಶ್ರಯ ನೀಡುವುದು, ಅನ್ಯಾಯಕ್ಕೊಳಗಾದವನಿಗೆ ನ್ಯಾಯ ದೊರಕಿಸುವುದು, ಅಜ್ಞಾನಿಗೆ ಶಿಕ್ಷಣ ನೀಡುವುದು — ಇವುಗಳೇ ನಿಜವಾದ ಮಾನವೀಯ ಕಾರ್ಯಗಳು.
5. ಕೋಪ, ಅಹಂಕಾರ ಮತ್ತು ವಿಕೃತ ಮನಸ್ಥಿತಿ
ಮನುಷ್ಯನ ಮನಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ಕೋಪ, ಅಸೂಯೆ, ಮದ, ಮತ್ಸರ, ದ್ವೇಷ ಮತ್ತು ಅಹಂಕಾರ ನಿರಂತರವಾಗಿ ಬೆಳೆದುಬಂದಾಗ ಅವನ ವಿವೇಚನಾ ಶಕ್ತಿ ದುರ್ಬಲವಾಗಬಹುದು.
ಇತರರ ಏಳಿಗೆಯನ್ನು ಸಹಿಸಲಾರದ ಮನಸ್ಥಿತಿ. ತನ್ನ ತಪ್ಪನ್ನು ಒಪ್ಪಿಕೊಳ್ಳಲಾಗದ ಅಹಂಕಾರ. ಇತರರನ್ನು ಕೀಳಾಗಿ ಕಾಣುವ ಮನೋಭಾವ. ತನ್ನ ಅಭಿಪ್ರಾಯವೇ ಅಂತಿಮ ಸತ್ಯ ಎಂದು ಭಾವಿಸುವ ಸ್ವಭಾವ.
ಇಂತಹ ಮನೋಭಾವಗಳು ಕುಟುಂಬದಲ್ಲಿ ಕಲಹವನ್ನು, ಸಮಾಜದಲ್ಲಿ ಸಂಘರ್ಷವನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸಬಹುದು.
ಆದರೆ ಕೊಲೆ, ಅತ್ಯಾಚಾರ ಮತ್ತು ಇತರ ಗಂಭೀರ ಅಪರಾಧಗಳಿಗೆ ಒಂದೇ ಕಾರಣವಿರುವುದಿಲ್ಲ. ವ್ಯಕ್ತಿಯ ಮನಸ್ಥಿತಿ, ಅಧಿಕಾರದ ದುರುಪಯೋಗ, ಸಾಮಾಜಿಕ ಪರಿಸ್ಥಿತಿ, ಅಪರಾಧ ಪ್ರವೃತ್ತಿ, ಹಿಂಸೆ ಮತ್ತು ಇತರ ಹಲವು ಅಂಶಗಳು ಕಾರಣವಾಗಬಹುದು.
ಆದ್ದರಿಂದ ಮಾನವ ಸಮಾಜದಲ್ಲಿ ಹಿಂಸೆಯನ್ನು ತಡೆಗಟ್ಟಲು ಕೇವಲ ಮನಸ್ಸಿನ ಶಾಂತಿಯಷ್ಟೇ ಅಲ್ಲ; ಶಿಕ್ಷಣ, ಸಮಾನತೆ, ನ್ಯಾಯ, ಕಾನೂನು ಮತ್ತು ಮಾನವೀಯ ಮೌಲ್ಯಗಳೂ ಅಗತ್ಯ.
6. ಮನುಷ್ಯನಿಗೆ ನಿಜವಾಗಿಯೂ ಬೇಕಾಗಿರುವುದು ಏನು?
ಮನುಷ್ಯನಿಗೆ ಅಪಾರ ಸಂಪತ್ತು ಬೇಕೇ? ಅಥವಾ ಅಪಾರ ನೆಮ್ಮದಿ ಬೇಕೇ?
ಅವನಿಗೆ ದೊಡ್ಡ ಮನೆ ಬೇಕೇ? ಅಥವಾ ನೆಮ್ಮದಿಯಿಂದ ನಿದ್ರಿಸುವ ಒಂದು ಮನಸ್ಸು ಬೇಕೇ?
ಅವನಿಗೆ ನೂರಾರು ಜನರ ಪ್ರಶಂಸೆ ಬೇಕೇ? ಅಥವಾ ತನ್ನನ್ನು ತಾನು ಅರ್ಥಮಾಡಿಕೊಳ್ಳುವ ಜ್ಞಾನ ಬೇಕೇ?
ಮನುಷ್ಯ ತನ್ನ ಬದುಕಿನಲ್ಲಿ ಒಂದು ಕ್ಷಣ ನಿಂತು ತನ್ನನ್ನೇ ಪ್ರಶ್ನಿಸಿಕೊಳ್ಳಬೇಕು.
ನಾನು ಏಕೆ ಇಷ್ಟು ಕೋಪಗೊಳ್ಳುತ್ತೇನೆ? ನಾನು ಏಕೆ ಇತರರೊಂದಿಗೆ ಹೋಲಿಕೆ ಮಾಡಿಕೊಳ್ಳುತ್ತೇನೆ? ನಾನು ಏಕೆ ಇತರರ ಸಂತೋಷವನ್ನು ಸಹಿಸಲಾರೆ? ನಾನು ಏಕೆ ನನ್ನ ಮನಸ್ಸನ್ನು ನಿರಂತರವಾಗಿ ಚಿಂತೆಯಲ್ಲಿ ಮುಳುಗಿಸುತ್ತೇನೆ?
ಈ ಪ್ರಶ್ನೆಗಳಿಗೆ ಪ್ರಾಮಾಣಿಕವಾಗಿ ಉತ್ತರ ಹುಡುಕಿದಾಗ ಆತ್ಮಜ್ಞಾನದ ಪಯಣ ಆರಂಭವಾಗುತ್ತದೆ.
7. ಬುದ್ಧನ ಮಾರ್ಗ — ಮನಸ್ಸಿನ ಅರಿವು
ಬುದ್ಧನ ಧಮ್ಮವು ಮನುಷ್ಯನನ್ನು ತನ್ನ ಮನಸ್ಸನ್ನು ಅರಿತುಕೊಳ್ಳುವಂತೆ ಪ್ರೇರೇಪಿಸುತ್ತದೆ.
ಮನಸ್ಸಿನಲ್ಲಿರುವ ಕೋಪವನ್ನು ಗುರುತಿಸು. ದ್ವೇಷವನ್ನು ಅರಿತುಕೊಳ್ಳು. ಅಸೂಯೆಯನ್ನು ಗಮನಿಸು. ಅಹಂಕಾರವನ್ನು ಪ್ರಶ್ನಿಸು. ನಿನ್ನ ಚಿಂತನೆಗಳನ್ನು ಪರಿಶೀಲಿಸು.
ಧ್ಯಾನವೆಂದರೆ ಕೇವಲ ಕಣ್ಣು ಮುಚ್ಚಿ ಕುಳಿತುಕೊಳ್ಳುವುದಲ್ಲ.
ತನ್ನ ಮನಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ಏನು ನಡೆಯುತ್ತಿದೆ ಎಂಬುದನ್ನು ಜಾಗೃತಿಯಿಂದ ಗಮನಿಸುವುದೂ ಧ್ಯಾನದ ಒಂದು ಭಾಗವಾಗಿದೆ.
ಮನುಷ್ಯ ಪ್ರತಿದಿನ ಸ್ವಲ್ಪ ಸಮಯ ತನ್ನ ಚಿಂತನೆಗಳಿಂದ ದೂರವಾಗಿ, ಉಸಿರಾಟವನ್ನು ಗಮನಿಸಿ, ಮನಸ್ಸನ್ನು ಶಾಂತಗೊಳಿಸುವ ಅಭ್ಯಾಸ ಬೆಳೆಸಿಕೊಳ್ಳಬೇಕು.
ಸಾಕಷ್ಟು ನಿದ್ರೆ, ದೈಹಿಕ ಚಟುವಟಿಕೆ, ಉತ್ತಮ ಆಹಾರ, ಪ್ರೀತಿ, ಸಹಾನುಭೂತಿ ಮತ್ತು ಜಾಗೃತ ಜೀವನಶೈಲಿ ಮಾನಸಿಕ ಆರೋಗ್ಯಕ್ಕೆ ಸಹಕಾರಿಯಾಗುತ್ತವೆ.
ಬುದ್ಧನ ಮಾರ್ಗದಲ್ಲಿ ನಡೆಯುವ ಮನುಷ್ಯನು ತನ್ನನ್ನು ಮಾತ್ರವಲ್ಲ, ಇತರರನ್ನೂ ಅರ್ಥಮಾಡಿಕೊಳ್ಳಲು ಪ್ರಯತ್ನಿಸುತ್ತಾನೆ.
8. ಬದುಕಿನ ಅಂತಿಮ ಸಂದೇಶ
ಮನುಷ್ಯನ ಆಯಸ್ಸು ಸೀಮಿತವಾಗಿರಬಹುದು. ಆದರೆ ಅವನ ಜ್ಞಾನಕ್ಕೆ, ಪ್ರೀತಿಗೆ, ಮಾನವೀಯತೆಗೆ ಮತ್ತು ಸಮಾಜಕ್ಕೆ ನೀಡುವ ಕೊಡುಗೆಗೆ ಅರ್ಥಪೂರ್ಣವಾದ ಅವಕಾಶಗಳಿವೆ.
ನಾವು ಬದುಕುತ್ತಿರುವ ಪ್ರತಿಕ್ಷಣವೂ ಅಮೂಲ್ಯ.
ಆ ಕ್ಷಣಗಳನ್ನು ದ್ವೇಷದಲ್ಲಿ ಕಳೆಯಬೇಕೇ? ಅಸೂಯೆಯಲ್ಲಿ ಕಳೆಯಬೇಕೇ? ಮೌಢ್ಯತೆಯಲ್ಲಿ ಕಳೆಯಬೇಕೇ? ಅಥವಾ ಜ್ಞಾನ, ಪ್ರೀತಿ, ಕರುಣೆ, ಸಮಾನತೆ ಮತ್ತು ಮಾನವೀಯತೆಯಲ್ಲಿ ಕಳೆಯಬೇಕೇ?
ಇದು ಪ್ರತಿಯೊಬ್ಬ ಮನುಷ್ಯನ ಮುಂದಿರುವ ಆಯ್ಕೆ.
ಮನುಷ್ಯನಿಗೆ ಅತ್ಯಂತ ದೊಡ್ಡ ಸಂಪತ್ತು ಅವನ ಆರೋಗ್ಯಕರ ಮನಸ್ಸು. ಅತ್ಯಂತ ದೊಡ್ಡ ಶಕ್ತಿ ಅವನ ವಿವೇಚನೆ. ಅತ್ಯಂತ ದೊಡ್ಡ ಧರ್ಮ ಮಾನವೀಯತೆ. ಅತ್ಯಂತ ದೊಡ್ಡ ಸಾಧನೆ ತನ್ನ ಮನಸ್ಸನ್ನು ಅರಿತುಕೊಳ್ಳುವುದು. ಅತ್ಯಂತ ದೊಡ್ಡ ನೆಮ್ಮದಿ ಅನ್ಯಾಯ ಮಾಡದೆ, ಅನ್ಯಾಯವನ್ನು ಸಹಿಸದೆ, ಇತರರ ಬದುಕಿಗೂ ಬೆಳಕಾಗುವುದು.
ಮನುಷ್ಯನು ದೇವರಿಗಾಗಿ ಬದುಕುವುದಕ್ಕಿಂತ, ಮನುಷ್ಯರಿಗಾಗಿ ಬದುಕುವುದನ್ನು ಕಲಿಯಬೇಕು.
ಮನಸ್ಸನ್ನು ಬಂಧಿಸುವ ಚಿಂತನೆಗಳಿಂದ ಮುಕ್ತನಾಗಿ, ಜ್ಞಾನವನ್ನು ಬೆಳೆಸಿಕೊಂಡು, ವೈಜ್ಞಾನಿಕ ಮನೋಭಾವದಿಂದ, ಬುದ್ಧನ ಧಮ್ಮದ ಬೆಳಕಿನಲ್ಲಿ ಮಾನವೀಯ ಬದುಕನ್ನು ಕಟ್ಟಿಕೊಳ್ಳುವುದೇ ನಿಜವಾದ ಜೀವನದ ಸಾರ್ಥಕತೆ.
ಧಮ್ಮಾಚಾರಿ ಶೇಖರ್ ಹಾವಂಜೆ
Swabhimaananews.
